Radye Temel Nedir?

Temel kazılır ve kayalarla, taşlarla pekiştirilir. Üzerine ince bir beton dökülerek düzeltilir. Bunun üzerine 14’lük tabir edilen kalın demirlerin bağlantıları yapılarak kanaviçe gibi alttan, üstten ve yanlardan örülerek 60 cm kalınlığında demir-çelik yığını haline getirilir.

Bu çelik yığını içine kuvvetlendirilmiş beton dökülerek büyük bir beton kütle meydana getirilir. Şayet bir ucundan çok güçlü manivelarla kaldırılmak istenirse, ortasından bükülüp kırılmadan üstündekilerle birlikte komple kalktığı görülür.

Bu çelik kütlenin içine, 5 katlı bir binada kullanılacak bütün demirler kadar demir kullanılır. Bu sebeple deprem dalgaları, radye temeli ve üzerindeki duvarları komple kaldırıp indirir. Temelde bir bükülüp kırılma olmaz. Bu sebeple üzerindeki duvarlarda birbirlerinden ayrılma veya birbirinin içine geçme gibi bir hadise olmaz.

Ayrıca radye temel, dış duvarların oturduğu alandan yaklaşık 1 m kadar daha geniş atılır. Mesela 100 m2’lik bir dairenin tabanına yaklaşık 140 m2’lik temel atılarak, binanın ağırlığının her tarafa eşit yayılması sağlanır.

Radye Temel Kalınlığı ve Yapısı

Radye temel kalınlığı yönetmeliklerde belirlenmiştir. Kirişli olarak projelendirilen radye temellerde radye döşeme kalınlığı 20 cm’den az olamaz (bina cinsi, türü, ağırlığı vb. durumlara göre değişir). Kirişsiz olarak imal edilecek radye döşemelerde minimum radye kalınlığı 30 cm olmalıdır. Ayrıca kirişsiz radye döşemelerde zımbalama tahkiki ihmal edilmemelidir.

Radye temelin kullanımı sadece zemin emniyet gerilmesine bağlı olarak düşünülmemelidir. Örneğin, zeminde şişme problemi varsa, ters kirişli radye yapmak çok akılcı bir sistemdir. Bu yöntemle şişmenin binaya zarar vermesi önlenir. Prensip olarak radye temeller sadece bodrum kata taban alanı büyüklüğünde yapılmaz. Üst katlarda olan açık veya kapalı çıkmaların uzunluğu boyunca yapılırlar. Böylece binanın selam vermesi önlenir.

Son dönemlerde özellikle mantar temeller revaçtadır. Yapıda homojenliği sağlaması, imalat kolaylığı ve zaman tasarrufu mantar döşemelerini avantajlı hale getirmiştir.

Radye temeller binanın büyüklüğüne bakılmadan her yapıda kullanılabilir. Özellikle sorunlu zeminlerde kullanıldığı gibi bir şey söylemek mümkün değildir. Günümüzde tecrübelerimize dayanarak tüm binaların temellerinin radye olarak planlanması ve imal edilmesi gerektiği kanıtlanmıştır. Tekil temellerin (radye temel dışında) literatürden çıkarılması ve her deprem bölgesinde kullanılmasının yasaklanması gerekmektedir.

Bu tür temellerde (radye temel) donatı düzenine gelince, her ne kadar moment diagramları dikkate alınarak pilyeli olarak dizayn edilebilirlerse de, alt-üst düz ızgara olarak dizayn edilmeleri hem rijitlik sağlamaları açısından hem de homojenlik açısından idealdir.